Ölüm Üzerine Düşünceler: Rozanov, Heidegger ve Beckett Perspektifi

Varoluşun Kirli Sonatı: Rozanov’un İskemlesinden Beckett’in Duvarına Ölüm

İnsan, öleceğini bilen tek canlı olmanın ağırlığını, tarih boyunca mitlerle, dinlerle ve felsefeyle hafifletmeye çalıştı. Ancak modernitenin getirdiği o çıplak gerçeklikte, tüm bu anlatılar geri çekildiğinde geriye tek bir şey kalıyor: Bakışın kendisi.

Rus yazar Vasili Rozanov’un o meşhur cümlesi, bu bakışın belki de en dingin halini tasvir eder:

"Bütün dinler gelir geçer, sonunda bir iskemleye oturup uzaklara bakmak kalır."
— Vasili Rozanov

Peki, o iskemlede otururken gördüğümüz şey sadece huzur mudur, yoksa yaklaşmakta olan bir hiçliğin soğuk nefesi mi?

Hiçlik Duygusu ve Metafizik Kaygı

Ölümden korkmak, Nâzım Hikmet’in de dediği gibi "ayıp" değil; aksine en insani refleksimiz. Ancak mevzu sadece yaşamın sona ermesi değil, "hiçlik" problemidir. Kadim dinler, insandaki o devasa boşluk duygusunu teskin etmek, "Nereden geliyoruz, nereye gidiyoruz?" sorusuna bir sığınak olmak için inşa edilmişlerdir.

Varlığın temel gayesi kendini muhafaza etmektir; çoğalmak, üretmek ve kalıcı olmak bu birincil koruma içgüdüsünden sonra gelir. Fakat ne yaparsak yapalım, ölüm orada, varlığın sınırında bir bekçi gibi durmaktadır. Heidegger’in belirttiği gibi, ölüm varlıkta bir "ürperti" yaratır. Bu ürperti, bilinmezlikle temas ettikçe yoğunlaşır ve varoluşun kalbine kazınan o köklü korkuya dönüşür.

Huzursuzluğun Estetiği: İskemle Gıcırdıyor mu?

Rozanov’un iskemlesi bir sükûnet davetidir. Hiçliğin dehşetini ufuk çizgisindeki bir akşam alacasına çevirir. Hayat, kaybedilmesi gurur incitici olan emsalsiz bir hazineye dönüşür bu bakış açısında. Ancak felsefi düzlemde bu sükûnet, çoğu zaman bir "konfor alanı" olarak kalır.

İşte tam bu noktada, o iskemleye Samuel Beckett’i oturtan Orhan Koçak’ın müdahalesi devreye girer. Beckett’in dünyasında ne o huzurlu ufuk ne de dingin bir iskemle vardır:

"Beckett orada olsaydı başını sallar ve şunları eklerdi: İskemle gevşemiş, gıcırdıyor. Gözlerim de iyi görmüyor zaten. Eh, ben kalkıp gideyim artık…"— Orhan Koçak, Defter, 1987